Herakleidon - Τα Εκθέματα

Οι ιδρυτές του Μουσείου Ηρακλειδών, Παύλος και Άννα-Μπελίντα Φυρού, σε συνεργασία με έναν από τους μεγαλύτερους συλλέκτες αρχειακού υλικού και έργων του M.C. Escher, διοργανώνουν και επιμελούνται την έκθεση Maurits Cornelis Escher “Από το Προσχέδιο στο Αριστούργημα”, η οποία θα διαρκέσει από 10 Οκτωβρίου 2008 έως 15 Νοεμβρίου 2009.

Λόγω του μεγάλου αριθμού έργων, η έκθεση χωρίζεται σε 4 ενότητες, οι οποίες εστιάζουν σε ποικίλες πλευρές του έργου του καλλιτέχνη:

• Πρώτη Ενότητα «Η Περίοδος της Ανακάλυψης» ~ 10/10/08 - 11/01/09
• Δεύτερη Ενότητα «Ιταλική Περίοδος» ~ 17/01/09 - 18/04/09
• Τρίτη Ενότητα «Ο Άγνωστος Escher» ~ 25/04/09 - 02/08/09
• Τέταρτη Ενότητα «Το Χρώμα στον Escher» ~ 22/08/09 - 15/11/09

Πρόκειται για την πιο αναλυτική, περιεκτική και εκτενή παρουσίαση του καλλιτέχνη, που οργανώθηκε ποτέ διεθνώς, με στόχο να προσδώσει στο φιλότεχνο κοινό την αίσθηση ότι επισκέπτεται το εργαστήριό του κατά την προετοιμασία των αριστουργημάτων του. Σχεδόν όλα τα προσχέδια, οι ακουαρέλες και οι ξύλινες μήτρες του M.C.Escher που εκτίθενται, θα έρθουν στην Ελλάδα, χάρις στη στενή συνεργασία του Μουσείου Ηρακλειδών με τον ιδιοκτήτη της συλλογής.

Η έκθεση άνοιξε με την ενότητα «Η Περίοδος της Ανακάλυψης» και καλύπτει το έργο του καλλιτέχνη από το 1937 μέχρι τον θάνατό του το 1972. Εδώ, η έννοια της «Ανακάλυψης» έχει διπλή σημασία: από τη μια πλευρά αφορά στις προσωπικές ανακαλύψεις που έκανε ο Escher μέσω πολλών μελετών (Κανονική Διαίρεση Επιπέδου, Ανέφικτοι Κόσμοι, Οπτικές Απάτες κλπ.), και από την άλλη στην ανακάλυψη του ιδίου και του έργου του από την επιστημονική κοινότητα.

Δεσμός Ένωσης, 1956, Λιθογραφία

All M.C. Escher works@ The M.C. Escher Foundation – Baarn – Netherlands

Η πρώτη ενότητα διήρκεσε έως και 11 Ιανουαρίου 2009 και περιελάμβανε περί τα 100 εκθέματα, τα οποία αποτελούντο από 40 δημοφιλή χαρακτικά, πλαισιωμένα από 60 σχέδια / μελέτες που προηγήθηκαν του κάθε αριστουργήματος. Επιπλέον, παρουσιάστηκε σε ψηφιακή μορφή από τα παρακείμενα υψηλής ευκρίνειας video monitors, σημαντικός αριθμός κι άλλων προσχεδίων για τα χαρακτικά αυτά.

Τονίζεται ότι η πρώτη ενότητα παρουσίασε εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς

Εκτός από τα σχέδια, τα χαρακτικά συνοδεύτηκαν από ένα σημαντικό αριθμό ξύλινων μητρών (woodblocks) που χρησιμοποιήθηκαν για τις ξυλοτυπίες.

Στα πλαίσια της έκθεσης κυκλοφορεί δίγλωσση Συλλεκτική Έκδοση με κείμενα και ανατυπώσεις προσχεδίων και χαρακτικών.

Επιμέλεια έκθεσης: Παύλος & Άννα-Μπελίντα Φυρού

10 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008 – 11 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009
ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ : " Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ " (1936 - 1972)

“Αμφιβάλλω αν το κοινό θα καταλάβει ποτέ, πόσο μάλλον θα εκτιμήσει,
πόση γυμναστική του μυαλού, συναρπαστική για μένα,
έχει προηγηθεί της κατασκευής μιας τέτοιας εικόνας.”

Πεταλούδες, Ιούνιος 1950, Ξυλογραφία, 28.1 Χ 26 cm

              Ανάβαση και Κατάβαση, 1960, Λιθογραφία, 35.5 x 28.5 cm

Δίνες, 1957, Ξυλογραφία και Ξυλοτυπία, 43.8 x 23.5 cm

Το 1936 εμφανίζεται μία απότομη στροφή στην καλλιτεχνική πορεία του Escher. Η στροφή αυτή, είχε ωριμάσει αργά όλα τα προηγούμενα χρόνια και διαμορφώθηκε με τη δεύτερη επίσκεψή του στην Ισπανία (Αλάμπρα και Κόρντομπα) τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1936. Για μία ακόμη φορά εντυπωσιάστηκε από τις πλάκες των μαυριτανικών μνημείων και χρησιμοποίησε όλο τον χρόνο της εκεί παραμονής του, για να τις αντιγράψει. Όπως είπε ο ίδιος «αισθάνθηκα ότι έπεσαν λέπια από τα μάτια μου». Άρχισε αμέσως να πειραματίζεται συστηματικά με την κάλυψη του επιπέδου από αλληλοσυμπλεκόμενα σχήματα, αυτό το οποίο ο ίδιος ονόμασε «κανονική διαίρεση επιπέδου», τη μεγαλύτερη έμπνευση της ζωής του.

Το 1937, ο αδελφός του, καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Leiden, τον έφερε σε επαφή με έρευνες σχετικές με τις Συμμετρίες Επιπέδου και έτσι, διαπίστωσε ότι έχουν άμεση σχέση με τις δικές του αναζητήσεις. Περιέγραψε τα συμπεράσματα των γεωμετρών και των κρυσταλλογράφων ως «ανοιχτή πόρτα των μαθηματικών» και αναγνώρισε την εξαιρετική επίδρασή τους στο έργο του. Ο ίδιος ανέφερε σχετικά: «Οι κρυσταλλογράφοι από την αληθή τους φύση ενδιαφέρονται περισσότερο για τον τρόπο με τον οποίο ανοίγει η πόρτα παρά για τον κήπο που απλώνεται πίσω της».

Από το 1937 μέχρι τον χειμώνα του 1940-41 ο Escher ανέπτυξε τη δική του θεωρία για τις πλακοστρώσεις στο επίπεδο. «Υλοποιεί» τις έρευνες αυτές σε «σχεδιάσματα» επάνω σε μεγάλου μεγέθους τετράδια σχεδίου. Σήμερα, υπάρχουν 137 σχεδιάσματα αριθμημένα από τον ίδιο. Το τελευταίο δημιουργήθηκε τον Μάιο του 1971, σχεδόν ένα χρόνο πριν τον θάνατό του. Μετά το 1955 ο Escher άρχισε να επινοεί πιο περίτεχνους τρόπους κάλυψης επιπέδου, με φιγούρες που διαρκώς μικραίνουν και τείνουν σ’ ένα όριο που παραμένει μέσα στο οπτικό πεδίο. Το 1958, το «καλειδοσκόπιο» του γεωμέτρη H.S.M. Coxeter έδωσε μια νέα και πολύ ενδιαφέρουσα λύση στις αναζητήσεις του Escher και τον οδήγησε σε μερικά από τα ωριμότερα και πιο σημαντικά του έργα. «Ιδέες άρχισαν να δημιουργούνται στο μυαλό μου, τελείως άσχετες προς την γραφική τέχνη, αντιλήψεις οι οποίες με γοήτευαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θέλω διακαώς να τις μεταδώσω σε άλλους ανθρώπους. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω των λέξεων καθώς οι σκέψεις αυτές δεν ήταν λογοτεχνικές αλλά νοητικές εικόνες ενός τέτοιου είδους το οποίο μπορεί να γίνει αντιληπτό στους άλλους μόνο μέσω οπτικών εικόνων».

Ο Escher ανήκει σε μια ομάδα καλλιτεχνών του 20ου αιώνα, των οποίων το έργο, αν και έχει δημοσιευθεί ευρέως, είναι τελείως «άγνωστο» με την έννοια ότι δεν έχει καταστεί πλήρως κατανοητό. Στο έργο του εμπλέκονται έννοιες και τεχνικές της σύγχρονης Γεωμετρίας, με τις οποίες ακόμα και επαγγελματικά ασχολούμενοι με τον «χώρο» δεν είναι εξοικειωμένοι.

Κύβος με Κορδέλες, 1957, λιθογραφία, 30.9 x 30.5 cm

Κυβική Διαίρεση Χώρου, 1952, λιθογραφία, 26.6 x 26.6 cm

Κουλούριασμα, Νοέμβριος 1951, λιθογραφία, 17 X 23.2 cm

Κύκλος, 1938, λιθογραφία, 47.5 x 27.9 cm

Κόμποι, 1965, ξυλοτυπία, 43.0 x 32.0 cm

Ταινία Moebius I, Μάρτιος 1961, ξυλογραφία και ξυλοτυπία, 23.8 x 25.9 cm

Τάξη και Χάος ΙΙ (Πυξίδα Τριαντάφυλλο), 1955, λιθογραφία, 27.2 cm (διάμετρος)

Πινακοθήκη, 1956, λιθογραφία, 31.9 x 31.7 cm

Κόκκινα Μυρμήγκια, 1963, ξυλοτυπία, 45.3 x 20.5 cm

Σφαιρική Επιφάνεια με Ψάρι, 1958, ξυλοτυπία, 32 cm, (διάμετρος)

Κύκνοι, 1956, ξυλογραφία, 19.9 x 31.9 cm

Τρεις Κόσμοι, 1955, λιθογραφία, 36.2 x 24.7 cm

Δυο Διασταυρούμενα Επίπεδα, 1952, ξυλοτυπία, 22.4 x 31 cm

Επάνω και Κάτω (Ψηλά και Χαμηλά), 1947, λιθογραφία, 50.3 x 20.5 cm

Υδατόπτωση, 1961, λιθογραφία, 38.0 x 30.0 cm

Maurits Cornelis Escher
(1898 - 1972)

Ο Maurits Cornelis Escher γεννήθηκε στις 17 Ιουνίου του 1898, στο Leeuwarden της βόρειας Ολλανδίας. Μεγάλωσε στη πόλη Arnhem και από τα σχολικά του χρόνια έδειξε ενδιαφέρον για το σχέδιο και τη χαρακτική. Το 1919 ξεκίνησε σπουδές στη Σχολή Αρχιτεκτονικής και Διακοσμητικών Τεχνών της Haarlem αλλά πολύ σύντομα, με συμβουλή του δασκάλου με μετέπειτα φίλου του Samuel Jesssurum de Mesquita που πρόσεξε τις ικανότητές του, αποσύρθηκε από τον κύριο κορμό των Μαθημάτων της Σχολής και ασχολήθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τις Γραφικές Τέχνες.

Το 1922 με το πέρας των σπουδών του κάνει τα πρώτα του ταξίδια στην Ισπανία και στην Ιταλία, που έμελλε να καθορίσουν τη ζωή του. Στην Ισπανία επισκέπτεται την Αλάμπρα (Γρανάδα) και έρχεται σε επαφή με τη διακοσμητική δεξιοτεχνία των καλλιτεχνών του Ισλάμ. Στην Ιταλία γοητεύεται κυρίως από τα τοπία και την αρχιτεκτονική των πόλεων και χωριών του Νότου. Η Ιταλία θα παραμείνει ο αγαπημένος του τόπος και η κύρια πηγή έμπνευσης, κυρίως ο ιταλικός Νότος, για την πρώτη περίοδο της καλλιτεχνικής του ζωής.

Στην Ιταλία γνώρισε το 1923 την Ελβετίδα Jetta Umiker. Θα παντρευτούν το 1924 και θα εγκατασταθούν στη Ρώμη όπου θα μείνουν για 11 χρόνια μέχρι το 1935. Στα δύσκολα χρόνια των παραμονών του Πολέμου, θα εγκαταλείψουν την Ιταλία και θα εγκατασταθούν με τα παιδιά τους στο ορεινό ελβετικό χωριό Chateau-d’ Oex και από τον Αύγουστο του 1937 στο Ukkel, ένα προάστιο των Βρυξελλών. Μετά την εισβολή των Γερμανών στις Βρυξέλλες (Μάιος 1940) οι Escher αποφασίζουν να επιστρέψουν στην Ολλανδία και τον Φεβρουάριο του 1941 μετακομίζουν ξανά και εγκαθίστανται στο ολλανδικό χωριό Baarn, όπου θα παραμείνουν μέχρι το 1970.

Το 1970, ο Escher μετακόμισε στο οικοτροφείο ηλικιωμένων Rosa Spier στο Laren, όπου και πέθανε στις 27 Μαρτίου 1972, σε ηλικία 73 ετών.

ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ :

της Ολλανδικής Πρεσβείας
του Ελληνο-Ολλανδικού Εμπορικού & Βιομηχανικού Συνδέσμου
του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών

ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΚΘΕΣΗΣ

ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΧΟΡΗΓΟΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ

ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΡΓΩΝ